De invliegopening van een nestkast bepaalt welke vogels er gebruik van maken en welke roofdieren buiten de deur blijven. Kies je de verkeerde maat, dan negeren doelsoorten de kast of kunnen katten en eksters er juist bij. De opening is daarmee het meest bepalende onderdeel van een nestkast.
Waarom de maat van de invliegopening zo belangrijk is
Elke vogelsoort heeft een lichaamsomvang die past bij een bepaalde opening. Een te grote opening laat ongewenste indringers toe, zoals spreeuwen die een mezennestkast overnemen. Een te kleine opening houdt de doelsoort buiten. Bovendien bepaalt de diameter ook welk roofdier nog net z’n poot naar binnen kan steken. Een kleinere opening beschermt het nest beter tegen katten en marters.
De opening zit bij de meeste standaard nestkasten bovenin de voorzijde. De afstand tussen de opening en de bodem van de kast is ook niet onbelangrijk: een grotere diepte maakt het moeilijker voor roofdieren om bij de eieren of jongen te komen, zelfs als ze hun poot door de opening steken.
Overzicht: invliegopening nestkast per vogelsoort
Hieronder een praktisch overzicht van gangbare maten en de bijbehorende soorten:
| Diameter opening | Geschikte vogelsoorten |
|---|---|
| 26 mm | Blauwborst, kleine vliegenvanger |
| 28 mm | Pimpelmees, zwarte mees, glanskop |
| 32 mm | Koolmees, ringmus, huismus, boomklever |
| 45 mm | Spreeuw, kleine bonte specht |
| 60 tot 70 mm | Torenvalk, kauw, holenduif |
| Ovaal of rechthoekig, 30 x 60 mm | Gekraagde roodstaart, vliegenvanger |
De meest gebruikte maat in tuinen is 32 mm. Die past bij de koolmees, de meest voorkomende nestkastvogel in Nederland, maar ook bij de ringmus en huismus. Een opening van 28 mm is net iets kleiner en is specifiek voor de pimpelmees, die daarmee ook beter beschermd is tegen de grotere koolmees die het nest zou willen overnemen.
Ronde opening of ovale opening?
De meeste nestkasten hebben een ronde opening, maar sommige soorten geven de voorkeur aan een ovale of rechthoekige opening. De gekraagde roodstaart nestelt bijvoorbeeld liever in een kast met een brede, lage gleuf dan in een kast met een rond gat. Vliegenvangers gebruiken ook vaker een ruimere, horizontale opening. Voor deze soorten is een speciale “halfopen” nestkast of een kast met een rechthoekige opening geschikter.
Materiaal rond de invliegopening
Hout slijt en vogels hakken de opening langzaam groter. Bij een nestkast van zacht hout kan de opening na een paar jaar een halve centimeter groter zijn geworden, waardoor ineens andere (of ongewenste) soorten toegang krijgen. Je kunt dit voorkomen door een metalen ring of plaatje rondom de opening te bevestigen. Zulke versterkingsplaatjes zijn los verkrijgbaar en worden simpelweg over de bestaande opening geschroefd. Ze verlengen de levensduur van de kast en houden de maat precies goed.
Veelgemaakte fouten bij de invliegopening
Een opening die te laag in de kast zit, maakt het voor roofdieren makkelijker om bij het nest te komen. Zit de opening te hoog, dan kunnen de jongen de kast moeilijker verlaten als het tijd is om uit te vliegen. De ideale positie is zo’n 12 tot 15 centimeter boven de bodem van de kast, afhankelijk van de totale kastdiepte.
Een andere valkuil is een stokje of zitplaatsje onder de opening. Dat lijkt behulpzaam, maar biedt roofdieren juist een houvast om bij het nest te komen. Vogels hebben dat stokje niet nodig; ze haken zich vast aan de rand van de opening zelf.
Controleer bij aankoop of de vermelde diameter overeenkomt met de binnendiameter van de opening. Sommige fabrikanten geven de buitenmaat op, wat een paar millimeter verschil geeft. Bij een kritische maat zoals 28 mm voor de pimpelmees kan dat net genoeg zijn om de koolmees ook toegang te geven.
Kies de maat van de invliegopening dus altijd bewust op basis van de vogelsoort die je wilt aantrekken. Dat ene gat in de voorzijde is het verschil tussen een kast die jarenlang gebruikt wordt en een kast die leegstaat of door de verkeerde soort bezet wordt.
