De enige vogel die echt achteruit kan vliegen, is de kolibrie. Deze kleine vogel is uniek in de vogelwereld omdat zijn vleugels op een speciale manier bewegen waardoor hij volledige controle heeft over zijn richting, ook achterwaarts. Geen enkele andere vogel doet dit op dezelfde actieve manier.
Waarom kan de kolibrie achteruit vliegen?
De kolibrie beweegt zijn vleugels in een liggende achtvorm. Bij de meeste vogels zorgt de neergaande vleugelslag voor voorwaartse stuwkracht. Bij de kolibrie levert ook de opgaande slag stuwkracht op, doordat de vleugel zich tijdens die beweging omdraait. Hierdoor kan de vogel de richting van de stuwkracht zelf bepalen, inclusief recht achteruit.
De vleugels van een kolibrie slaan razendsnel, ergens tussen de 10 en 80 keer per seconde afhankelijk van de soort. Dat is ook de reden dat je de vleugels nauwelijks ziet bewegen. Die snelheid geeft de vogel een uitzonderlijke wendbaarheid. Hij kan stilhangen in de lucht, zijwaarts bewegen en dus ook achteruitvliegen, precies zoals je een helikopter ziet manoeuvreren.
Welke vogel kan achteruit vliegen als hij dat zelf niet actief stuurt?
Sommige andere vogels bewegen bij uitzondering ook even achteruit, maar op een heel andere manier. Ze vertrouwen daarbij op de wind. Als een vogel bijvoorbeeld tegen een sterke tegenwind in vliegt en die wind is krachtiger dan de vliegsnelheid van de vogel, beweegt hij achteruit ten opzichte van de grond. Dit is geen echte actieve achterwaartse vlucht, maar een gevolg van de omstandigheden.
Meeuwen en reigers zijn bekende voorbeelden van vogels waarbij dit kan gebeuren. Ze vertrouwen op de wind om hun vleugels omhoog te bewegen en lijken zo even achteruit te glijden. Zodra de wind wegvalt of de vogel meer kracht zet, vliegt hij weer vooruit. Het is dus een passief verschijnsel, geen bewuste vaardigheid.
Waarom vliegt de kolibrie achteruit?
De kolibrie gebruikt deze vaardigheid heel praktisch. De vogel haalt nectar uit bloemen door zijn snavel diep in de bloem te steken. Als hij klaar is, kan hij niet zomaar wegdraaien zonder de bloem te raken of zijn snavel te beschadigen. Door achteruit te vliegen trekt hij zich netjes terug. Het is een overlevingsstrategie die zijn manier van eten mogelijk maakt.
Kolibries leven in Noord- en Zuid-Amerika en zijn de kleinste vogels ter wereld. De kleinste soort, de bijkolibrie uit Cuba, weegt minder dan 2 gram. Toch is dit kleine dier qua vliegvaardigheid de meest gespecialiseerde vogel die er bestaat.
Als iemand je vraagt welke vogel achteruit kan vliegen, is het antwoord dus altijd de kolibrie. Andere vogels doen dit alleen schijnbaar, gedwongen door wind, maar de kolibrie is de enige die het echt beheerst, wanneer hij wil en zo lang hij wil.
