Voor een nestkast voor de koolmees heb je een vlieggat van 32 millimeter nodig. Dat is de maat die past bij deze vogel en die voorkomt dat grotere soorten de kast overnemen. De binnenmaten van de bodem zijn bij voorkeur 12 bij 12 centimeter, en de binnenhoogte van de kast is minimaal 20 centimeter. Met deze afmetingen als basis kun je zelf een deugdelijke nestkast bouwen.
De exacte afmetingen voor een bouwtekening nestkast koolmees
De koolmees is een holenbroeder die vrij specifieke maten nodig heeft. Gebruik de volgende maten als basis voor je bouwtekening:
- Vlieggat (diameter): 32 mm
- Bodem (binnenwerks): 12 x 12 cm
- Binnenhoogte: 20 tot 25 cm
- Hoogte vlieggat boven bodem: minimaal 15 cm
- Dikte van het hout: minimaal 16 mm, bij voorkeur 18 tot 22 mm
Het vlieggat zit niet in het midden van de voorzijde, maar bovenin. Zo moeten de jongen omhoogklimmen om de kast te verlaten, wat ze sterker maakt. Plaats het gat op ongeveer 3 tot 4 centimeter van de bovenkant van de voorplank. Een te groot vlieggat (bijvoorbeeld 35 mm of meer) laat spreeuw of huismus binnen, wat ten koste gaat van de koolmees.
Bouwtekening: de onderdelen op een rij
Een nestkast voor de koolmees bestaat uit zes onderdelen: een voor-, achter-, twee zijplanken, een bodem en een dak. Hieronder staan de maten per onderdeel, op basis van hout van 18 mm dik. Dit zijn de buitenmaten voor het zagen.
| Onderdeel | Breedte | Hoogte/diepte |
|---|---|---|
| Voorplank | 15,6 cm | 27 cm |
| Achterplank | 15,6 cm | 35 cm (voor bevestiging) |
| Zijplanken (2x) | 15,6 cm | 25 cm |
| Bodem | 12 cm | 12 cm |
| Dak | 20 cm | 18 cm |
De achterplank steekt aan boven- en onderkant uit zodat je de kast makkelijk aan een boom of paal kunt bevestigen. Het dak steekt aan de voorkant minimaal 4 centimeter over, zodat regen niet direct het vlieggat inwaait. Boor ook twee of drie kleine gaatjes (3 mm) in de bodem voor afvoer van vocht.
Materiaal kiezen
Gebruik onbehandeld, ruw gezaagd hout. Vurenhout of grenenhout is goed te krijgen, goedkoop en sterk genoeg. Ruw hout is beter dan glad hout, want de jongen gebruiken de hobbelige structuur om omhoog te klimmen naar het vlieggat. Gebruik geen verduurzaamd hout met chemische middelen, want dat is schadelijk voor kuikens.
Voor het dak kun je ook een stuk roofing of bitumineus vochtscherm plakken. Dat houdt de kast droog en verlengt de levensduur. Bevestig de delen met roestvrij stalen schroeven, geen gewone ijzeren spijkers. Ijzer roest snel en de kast kan dan uit elkaar vallen. Als scharnier voor de zijwand of het dak gebruik je een strookje binnenband of een klein metalen scharnier van de bouwmarkt.
Openklappend zijpaneel voor onderhoud
Bouw de kast zo dat je hem elk jaar kunt schoonmaken. De makkelijkste oplossing is een zijwand die je met een spijker of schroef vastzet en die je kunt openkiepen. Maak de schroef niet helemaal vast, zodat je hem met een kwartdraai kunt losdraaien. Na het broedseizoen (het beste in september of oktober) verwijder je het oude nest en spoel je de kast met heet water. Geen zeep of schoonmaakmiddel, want resten daarvan kunnen de vogels in het volgende seizoen schaden.
Ophangen: hoogte en richting
Hang de nestkast op 1,5 tot 3 meter hoogte. Koolmezen accepteren ook lagere posities, maar een meter of hoger geeft meer bescherming tegen katten. Richt het vlieggat het liefst op het oosten of zuidoosten. Dat geeft ochtendzon en beschermt tegen regen, die in Nederland meestal uit het westen komt. Hang de kast licht naar voren, zodat regen niet in het gat slaat.
Met een zaag, schroeven, een boor en een stuk onbehandeld hout van zo’n anderhalve meter lang bouw je in een middag een goede nestkast voor de koolmees. Gebruik de maten uit de tabel als basis en pas ze aan als je ander hout gebruikt. Houd daarbij altijd de binnenafmetingen van 12 bij 12 centimeter en het vlieggat van 32 millimeter aan. Die twee maten zijn het meest bepalend voor succes.
