De meest bekende vogel die ’s nachts geluid maakt in Nederland is de nachtegaal, maar hij is zeker niet de enige. Ook de kerkuil, de ransuil, de waterral en de nachtschwaluw zijn vogels die je in het donker kunt horen. Welke vogel je hoort, hangt af van de plek waar je bent en het seizoen.
Welke vogels maken ’s nachts geluid?
Hieronder vind je de meest voorkomende nachtelijke vogels in Nederland en België, met een omschrijving van hun geluid. Zo kun je het geluid dat je hoort snel thuisbrengen.
- Nachtegaal: zingt luid en melodieus, met trillende en fluitende tonen. Actief van april tot juni, vooral in de eerste uren van de nacht. Je hoort hem in bosranden, struikgewas en parken.
- Kerkuil: maakt een schor, schreeuwend geluid, alsof iemand krijst. Geen “oehoe”, maar eerder een langgerekte, hese roep. Actief het hele jaar door, vlak bij boerderijen, kerken en open land.
- Ransuil en bosuil: de bosuil maakt het klassieke “oehoe”-geluid (of beter: “hoehoe-hoehoe”). De ransuil roept met een zachte, herhaalde “oeh”. Beide zijn het hele jaar te horen, vaker in het voorjaar.
- Waterral: klinkt als een varken dat geslacht wordt. Een schelle, piepende kreet. Actief bij rietoevers en moerasgebieden, vooral in de schemering en nacht.
- Nachtschwaluw: maakt een aanhoudend, zoemend of snorrend geluid, bijna mechanisch. Actief van mei tot augustus op heidevelden en open bossen.
- Kwak: een reigervogel die ’s nachts actief is. Roept met een kort, schor “kwak”. Wordt gevonden bij rivieren, meren en moerassen.
- Kleine karekiet en rietzanger: zingen soms ook ’s nachts door in de zomer, vanuit rietvelden. Het geluid is een druk, hakkelig gezang.
Hoe herken je het geluid van de nachtegaal?
De nachtegaal zingt uitbundig en gevarieerd, met lange reeksen van fluiten, trillers en bijna bellende tonen. Het geluid is veel rijker dan dat van een merel. De nachtegaal zingt met name tussen half april en half juni, en is het meest actief in de nacht en vroege ochtend. Je hoort hem in struwelen, lage bossen en dichte heggen. Wie in april of mei ’s nachts een indrukwekkend zanggeluid hoort in een bosrijke omgeving, heeft vrijwel zeker een nachtegaal.
Wanneer hoor je welke vogel?
Het seizoen bepaalt sterk welke vogel je ’s nachts hoort. In de winter zijn het vooral uilen die ’s nachts actief zijn. Vlak voor en na de broedtijd, in het voorjaar, schakelen veel meer soorten over op nachtelijk zingen. De nachtegaal is een seizoensvogel die vanuit Afrika trekt en in de winter niet in Nederland zit. Uilen zijn het hele jaar te horen, met een piek in januari en februari als ze beginnen met paren.
| Vogel | Periode actief | Type geluid |
|---|---|---|
| Nachtegaal | April tot juni | Melodieus, gevarieerd zang |
| Bosuil | Heel jaar, piek jan-feb | Zachte “hoehoe” |
| Kerkuil | Heel jaar | Schorre, scherpe kreet |
| Nachtschwaluw | Mei tot augustus | Zoemend, snorrend |
| Waterral | Heel jaar, piek voorjaar | Schril piepen |
| Kwak | Voorjaar en zomer | Kort, schor “kwak” |
Hoe kun je het geluid zelf thuisbrengen?
De makkelijkste manier is een app zoals Merlin Bird ID van Cornell Lab. Je houdt je telefoon buiten en de app herkent het vogelgeluid live. Merlin werkt verrassend goed, ook ’s nachts. Een andere optie is xeno-canto.org, een gratis website met duizenden vogelgeluiden per soort. Je zoekt de naam op en vergelijkt het geluid dat je hoort met de opnames.
Let ook op de omgeving: hoor je het geluid bij water of riet, dan is de kans groot dat het een waterral of kwak is. In een dorpskerk of schuur wijst het eerder op een kerkuil. Op een open heide in de zomer past het snorren van de nachtschwaluw goed. De context helpt al een heel eind.
Nachtelijke vogelgeluiden klinken soms onverwacht luid of vreemd, zeker als je ze voor het eerst hoort. Een kerkuil kan flink schrikken, en een waterral klinkt bijna onwerkelijk. Weet je het echt niet zeker, neem dan een geluidsopname op met je telefoon en vergelijk die daarna op xeno-canto of via Merlin. Dat geeft in veruit de meeste gevallen snel een antwoord.
