In de winter zijn het vooral merels en roodborsten die je ’s nachts kunt horen fluiten. De merel zingt soms laat in de avond of vroeg in de ochtend, zeker als er kunstlicht in de buurt is. De roodborst is bekender als nachtelijke zanger in de koude maanden: hij fluit rustig en melodieus, ook als het buiten donker en koud is.
De roodborst: de echte nachtzanger in de winter
De roodborst (Erithacus rubecula) is de vogel die je in Nederland het vaakst ’s nachts hoort fluiten tijdens de wintermaanden. Zijn zang klinkt zacht en een beetje weemoedig, met dunne, hoge tonen die elkaar snel opvolgen. Roodborsten zingen het hele jaar door, ook in november, december en januari. Ze doen dat om hun territorium te bewaken, zowel overdag als ’s nachts.
Waarom fluit een roodborst ’s nachts? Het heeft te maken met kunstlicht. In parken, tuinen en langs straten met lantaarnpalen denkt de vogel dat het dag is. Dat zet hem aan tot zingen, ook als het middernacht is. Als je in een stad woont en een vogelzang hoort die zacht en melodieus klinkt op een donkere winteravond, is de kans groot dat het een roodborst is.
De merel als avond- en ochtendfluitster
De merel (Turdus merula) is de andere vogel die je ’s winters ’s avonds of ’s ochtends vroeg kunt horen. Zijn zang is voller en rijker dan die van de roodborst, met langzame, vloeiende fluittonen. Merels beginnen vroeg in het jaar al met zingen, soms al in januari of februari, en doen dat graag rond schemering. In de buurt van lichtbronnen kan dat ook ’s nachts zijn.
Het verschil tussen een merel en een roodborst hoor je vrij snel. De merel klinkt warm en breed, alsof hij de tijd neemt. De roodborst klinkt ijler en wat sneller, bijna nonchalant. Als je de zang opneemt met een app zoals Merlin van Cornell Lab, kun je de vogel binnen enkele seconden herkennen.
Welke vogel fluit ’s nachts in de winter: en de nachtegaal?
De nachtegaal is de beroemdste nachtzanger ter wereld en staat bekend om zijn krachtige, gevarieerde zang. Maar in de winter hoor je hem in Nederland niet. De nachtegaal is een trekvogel die de winter doorbrengt in Afrika en pas terugkomt in april of mei. Hoor je in december of januari een vogel fluiten, dan is het dus géén nachtegaal, hoe verleidelijk die gedachte ook is.
Andere vogels die je ’s nachts kunt horen
Naast de roodborst en de merel zijn er nog een paar vogels die je in de winter ’s nachts kunt opvallen:
- Kerkuil: geen fluitende zanger, maar zijn schorre schreeuw klinkt ’s nachts door stille dorpen en open polders.
- Bosuil: roept zijn kenmerkende “hoe-hoe-hoeoe” in de winter, omdat dit de paartijd is. Geen fluiten, maar goed herkenbaar.
- Watersnip: trekt soms ’s nachts en roept dan een kort, raspend geluid. Minder bekend, maar zeker aanwezig in natte gebieden.
- Spreeuwen en koolmezen: zingen soms al vroeg in de ochtend in de winter, maar dat is eerder voor zonsopgang dan echt ’s nachts.
Uilen zijn dus de meest gehoorde “nachtdieren” in de winter, maar zij fluiten niet. Voor een echte fluitende vogel kom je in de wintermaanden het vaakst uit bij de roodborst.
Hoe herken je de zang ’s nachts?
De roodborst klinkt slanker en stiller dan overdag, maar de melodie is dezelfde. Hij zingt in korte zinnetjes met pauzes ertussen. De merel klinkt voller en zingt langere frasen. Een handige manier om het zeker te weten: gebruik een gratis vogelherkenningsapp zoals Merlin of BirdNET. Je houdt je telefoon omhoog, de app luistert mee en geeft binnen enkele seconden een naam.
Als je ’s nachts in de winter een fluitende vogel hoort, is de roodborst verreweg de meest waarschijnlijke kandidaat, zeker in een tuin of park met straatverlichting. De merel doet ook een duit in het zakje, maar dat is vaker rond de schemering dan midden in de nacht.
